National risk assessment Witwassen en Terrorismefinanciering

Het Nederlandse streven naar een veilige en integere financiële sector wordt sterk beïnvloed door internationale samenwerkingsverbanden en richtlijnen, met name die van de Financial Action Task Force (FATF) en de Europese Unie (EU). Als actief lid van de FATF, zet Nederland zich in om aan de internationale aanbevelingen te voldoen die gericht zijn op het voorkomen en bestrijden van zowel witwassen als de financiering van terrorisme. Deze aanbevelingen omvatten een breed scala aan maatregelen, variërend van preventieve acties en wettelijke handhaving tot internationale samenwerking en het aanpassen van nationale rechtsstelsels om deze dreigingen effectief te kunnen adresseren.

De EU heeft de FATF-aanbevelingen verder versterkt door deze om te zetten in opeenvolgende anti-witwasrichtlijnen. Deze richtlijnen verplichten de lidstaten tot het voeren van een risicogericht beleid, niet alleen tegen witwassen maar ook tegen de financiering van terrorisme. Een belangrijk onderdeel van dit beleid is de implementatie van een National Risk Assessment (NRA), een instrument dat de lidstaten helpt bij het identificeren, analyseren en beoordelen van nationale risico’s op deze gebieden. In Nederland is de verantwoordelijkheid voor het uitvoeren van de NRA vastgelegd in de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Hierin is opgenomen dat de Ministers van Financiën en Justitie en Veiligheid gezamenlijk, en op regelmatige basis, verslag uitbrengen over de nationaal geïdentificeerde risico’s van witwassen en terrorismefinanciering.

Lees meer...

Lees ook:
Een brandende powerbank op vlucht KL735 is meer dan een luchtvaartprobleem

Tussen juni 2022 en december 2023 heeft het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) uitgebreid onderzoek verricht voor de derde NRA Witwassen, specifiek gericht op Europees Nederland. Dit onderzoek, dat zich over een periode van januari 2020 tot juni 2023 strekt, had als doel om niet alleen de meest prominente witwas en tf-dreigingen te identificeren, maar ook de potentiële impact van deze dreigingen te evalueren en de weerbaarheid van het huidige beleidsinstrumentarium te beoordelen. Door een grondige analyse werd inzicht verkregen in de aard en de werkwijzen van de grootste witwasdreigingen, wat vervolgens hielp bij het bepalen van het algehele risiconiveau door deze dreigingen af te zetten tegen de effectiviteit van de huidige preventieve en repressieve maatregelen.

Onderzoeksmethodiek: Hoe het onderzoek is uitgevoerd

De methodologie van de derde National Risk Assessment (NRA) Witwassen leunt op het ISO 31000 raamwerk voor risicomanagement, gericht op het identificeren en beoordelen van witwas & terrorisme dreigingen binnen Nederland. De aanpak bestond uit een reeks gestructureerde stappen, beginnend met een contextanalyse om invloedsfactoren op witwassen te identificeren, ondersteund door literatuurstudie en databronnen.

De kern van het onderzoek omvatte een inventarisatie van witwas & tf-dreigingen, waarbij recente rapporten en resultaten van de FANO-enquête werden geanalyseerd. Deze enquête, uitgezet onder experts, hielp bij het verzamelen van inzichten over actuele en potentiële witwasrisico's.

Expertmeetings speelden een cruciale rol in het proces; tijdens de eerste bijeenkomst identificeerden experts de dreigingen met de grootste potentiële impact. Deze bevindingen werden verder uitgediept in interviews, waarna een tweede expertmeeting leidde tot een definitieve lijst van dreigingen en een beoordeling van hun impact via Multi Criteria Analyse (MCA).

De derde en laatste expertmeeting concentreerde zich op het inschatten van de weerbaarheid van het huidige beleidsinstrumentarium tegen deze dreigingen. Dit resulteerde in een grondige beoordeling van het risiconiveau van de belangrijkste witwas & tf-dreigingen.

Afsluitend werden de onderzoeksresultaten gevalideerd door validerende interviews met vooraanstaande experts en werd er specifiek gekeken naar de samenhang tussen witwassen en terrorismefinanciering, wat essentiële inzichten bood voor zowel huidige als toekomstige aanpakken van deze problematieken.

Belangrijkste bevindingen

Antiwitwassen: Top 5 Risico's

Binnen het domein van antiwitwassen toont de analyse dat de risiconiveaus van de 18 grootste dreigingen dicht bij elkaar liggen. Ondanks deze dichte clustering onderscheiden vijf specifieke dreigingen zich met een aanzienlijk hoger risiconiveau, voornamelijk door variaties in weerbaarheid:

Crimineel Ondergronds Bankieren of Hawala-Bankieren: Deze methode kent een hoog risiconiveau. Het faciliteert anonieme transacties met een internationaal bereik binnen een ongereguleerde sector, waardoor het eenvoudig toegankelijk is voor witwassers.
Buitenlandse Bankrekeningen via Laagdrempelige Methoden: De toegankelijkheid van digitale buitenlandse bankrekeningen, met potentieel lakse regelgeving, draagt bij aan het hoge risiconiveau, mede door de beperkte mogelijkheden om deze activiteiten effectief tegen te gaan.
Handelsconstructies met Goederen of Diensten: Deze dreiging scoort hoog door de complexiteit en het internationale karakter van handelsgebaseerde witwasmethoden (TBML en SBML), wat toezicht en handhaving bemoeilijkt.
(Ver)koop, (Ver)huur of Lease van Grootwaardeproducten: Biedt meerdere manieren om crimineel geld in het legale circuit te integreren, mede door het ontbreken van toezicht op bepaalde transacties buiten de Wwft om.
Professionele Dienstverleners: De hoge potentiële impact is te wijten aan de cruciale rol die deze dienstverleners kunnen spelen bij diverse witwasconstructies, waardoor zij een significante dreiging vormen.

Anti Terrorisme Financiering: Top 2 Risico's

In de context van terrorismefinanciering (TF) liggen de risiconiveaus van de 12 grootste dreigingen ook dicht bij elkaar. Twee dreigingen springen eruit vanwege hun bijzonder hoge risiconiveau en lage ingeschatte weerbaarheid:

Financiering via Onvergunde Betaaldienstverleners en Hawala-Bankieren: Net als bij witwassen, wordt deze dreiging gekenmerkt door de mogelijkheid voor anonieme internationale transacties binnen een ongereguleerde sector, wat het aantrekkelijk maakt voor de financiering van terrorisme.
Financiering via Laagdrempelige (Online) Buitenlandse Bankrekeningen: De eenvoud waarmee buitenlandse bankrekeningen geopend kunnen worden, draagt bij aan het risico, vooral omdat deze transacties moeilijk traceerbaar zijn door Nederlandse autoriteiten, wat een uitdaging vormt voor de bestrijding van terrorismefinanciering.

Conclusie en aanbevelingen

De focus van deze NRA lag op het identificeren, analyseren en evalueren van de grootste witwas- en terrorismefinancieringsdreigingen waarmee Nederland geconfronteerd wordt, evenals op het beoordelen van de effectiviteit van de huidige maatregelen ter bestrijding daarvan.

Betreft de aanbevelingen, er is een breed scala aan instrumenten beschikbaar om witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan, variërend van nationale en internationale wet- en regelgeving tot sectorale richtlijnen en samenwerkingsverbanden. Desondanks toont de analyse aan dat de weerbaarheid tegen sommige dreigingen, zoals die via ongereguleerde sectoren of digitale platforms lopen, verbetering nodig heeft.

De NRA stelt voor om de beleidsmiddelen te versterken door onder mee het verbeteren van de samenwerking tussen publieke en private partijen, het uitbreiden van de digitale opsporingscapaciteiten, en het vergroten van het bewustzijn en de kennis over witwas- en terrorismefinancieringsrisico's binnen de sector. Ook wordt de noodzaak onderstreept van continue aanpassing van het beleid aan het veranderende landschap van de dreigingen.