Risicoaansprakelijkheid
Een onrechtmatige daad kan aan de dader worden toegerekend, indien zij te wijten is aan zijn schuld of aan een oorzaak welke krachtens de wet of de in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt. Met dat laatste wordt de risicoaansprakelijkheid bedoeld. Zonder aansprakelijkheid geen schadevergoeding, dat is het systeem van de wet. Zoals hierboven uitgelegd, moet de schade de dader kunnen worden toegerekend, de zogenaamde schuldaansprakelijkheid. Hiervoor is opzet niet vereist. Onvoorzichtigheid, onoplettendheid of roekeloosheid vallen ook hieronder. Toch kun je in sommige gevallen aansprakelijk zijn, zonder dat je onvoorzichtig, onoplettend of roekeloos bent geweest. Hierbij gaat het om personen of zaken waarvoor je volgens de wet voor in moet staan.
Je hoedanigheid bepaalt dat je een aansprakelijkheidsrisico loopt, bijvoorbeeld voor:
- Gebrekkige roerende zaken, ex artikel 6:173 BW;
- Gebrekkige onroerende zaken: opstallen en wegen, ex artikel 6:174 BW;
- Producten, ex artikel 6:185 BW;
- Kinderen, ex artikel 6:169 BW;
- Dieren, ex artikel 6:179 BW.
Gebrekkige roerende zaken
Roerende zaken zijn zaken die niet aan de grond zijn verbonden. In feite alle spullen die je bezit, zijn roerende goederen, bijvoorbeeld een koffiemok of een stoel. Met gebrekkig wordt bedoeld dat het betreffende voorwerp niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen en waarvan bekend is dat het een gevaar kan opleveren voor personen of goederen. Wanneer je een schutting aan het timmeren bent en de kop van de hamer vliegt en terecht komt op het hoofd van je buurman, ben je aansprakelijk voor de schade die je buurman lijdt omdat jouw hamer niet voldeed aan de daaraan te stellen eisen, ook al vermoedde je niet dat de hamerkop kon loskomen.
Gebrekkige onroerende zaken
Als bezitter van een opstal (een huis, schuur, garage) ben je aansprakelijk als deze opstal niet voldoet aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen en daardoor een gevaar kan opleveren voor personen of zaken. Het begrip opstal is ruimer dan enkel een gebouw. Alles wat duurzaam met de grond is verenigd en dat door menselijk ingrijpen tot stand komt, valt onder de categorie onroerende zaken. Een kade (natuurlijke veendijk) kan ook worden aangemerkt als opstal.
Een baanbrekend arrest aangaande aansprakelijkheid voor gebrekkige onroerende zaken is het ‘Hangmat-arrest’. De feiten: A heeft in haar tuin een hangmat opgehangen aan een steunpilaar en toen zij in de hangmat lag, is de pilaar kort boven de grond afgebroken en over haar heen gevallen. Zij liep een dwarslaesie op, brak haar kaak, neus, jukbeen, oogkas en rib. Door het ongeval zal zij nooit meer haar armen en benen kunnen gebruiken. A vorderde voor recht dat haar man B jegens haar aansprakelijk is voor de gevolgen van het ongeval aangezien zij samen woonden in het huis. De rechtsvraag in dit arrest was of het mogelijk is een (mede)bezitter aansprakelijk te stellen op grond van artikel 6:174 BW of vestigt dit artikel uitsluitend een risicoaansprakelijkheid jegens derden? De HR concludeerde dat de wetgever medeaansprakelijkheid niet heeft uitgesloten en het aldus mogelijk is om een andere (mede)bezitter aansprakelijk te stellen op grond van artikel 6:174 BW, indien hij/zij schade lijdt wegens een gebrekkige opstal. Wel draagt de benadeelde zelf dat gedeelte van de door hem/haar geleden schade dat overeenkomt met zijn/haar aandeel in de opstal.
Productaansprakelijkheid
Wie een product op de markt brengt, is aansprakelijk als dat product gebreken heeft waardoor schade aan derden ontstaat. Het gaat echt om de schade die ontstaat. Als een product kapot gaat, geldt de productaansprakelijkheid niet maar valt u terug op de garantiebepalingen. Als A bij een fietshandel een nieuwe fiets koopt en terug naar huis het stuur afbreekt, maar hij ternauwernood staande blijft, is er geen schade ontstaan en kan A geen beroep doen op productaansprakelijkheid. Dit neemt niet weg dat de fietshandel moet zorgen voor een gerepareerde of nieuwe fiets. Wanneer A was gevallen en gewond was geraakt, had A een beroep kunnen doen op artikel 6:185 BW.
De volgende partijen kun je als consument aanspreken:
- De fabrikant van het product;
- Pseudoproducten (niet de daadwerkelijke producent, maar diegene die wel zijn naam aan het product heeft verbonden);
- De importeur;
- De leverancier.
Of een product gebrekkig is, hangt af van hoe een product wordt gepresenteerd en tegen welke gevaren de verpakking of de gebruiksaanwijzing waarschuwt. De producent moet duidelijk maken waar het product wel of niet voor bedoeld is, zodat hierover geen misverstanden ontstaan.
Kinderen
Ouders of voogden kunnen aansprakelijk zijn voor door hun kinderen aangerichte schade. De aansprakelijkheid is afhankelijk van de leeftijd van het kind. Kinderen tot 14 jaar zijn zelf niet aansprakelijk, kinderen van 14 en 15 jaar zijn zelf aansprakelijk, soms samen met de ouders en kinderen van 16 jaar of ouder zijn zelf volledig aansprakelijk. Ouders zijn aansprakelijk indien de gedraging van het kind (afgezien van de leeftijd) als ‘onrechtmatig’ is aan te merken en als er sprake is van een actieve gedraging. Als je kind van 12 een touw over de weg spant met als gevolg dat een fietser ten val komt en schade heeft, ben je als ouder aansprakelijk voor de gedraging van je kind. Als het touw al gespannen was (door iemand anders) en je kind nieuwsgierig afwacht wat er gaat gebeuren, ben je niet aansprakelijk omdat er dan geen sprake is van een actieve gedraging. Als je dochter van 15 op school een laptop kapot gooit van een klasgenootje, ben je niet aansprakelijk maar je dochter, aangezien je niet in de buurt was om de vernieling te voorkomen en dat ook niet van je gevergd kon worden.
Dieren
Als bezitter van een (huis)dier ben je aansprakelijk voor de door dat dier aangerichte schade. Als het dier door een ander wordt gebruikt in uitoefening van diens bedrijf, verschuift de aansprakelijkheid. Je kunt ook rechtstreeks aansprakelijk zijn voor schade voortvloeiend uit het gedrag van je dier. Dit kan zich voordoen wanneer je bijvoorbeeld je hond opdracht geeft om iemand te bijten. De aansprakelijkheid voor dieren is gebaseerd op het feit dat dieren een eigen energie hebben, waaruit veel schade kan voortvloeien. Wanneer een hond jou bijt, een paard jou een trap geeft of je gekrabd wordt door een kat, is de bezitter in beginsel aansprakelijk.
Paardrijden en/of paardrijles is een vreemde eend in de bijt. De paardrijd(st)er is immers zelf vrijwillig op het paard gaan zitten, dus in hoeverre is de bezitter dan aansprakelijk als iemand anders van zijn/haar paard wordt gegooid en gewond raakt? Over deze materie wordt wisselend gedacht. De hoofdregel is dat het enkele feit dat iemand vrijwillig plaatsneemt op een paard, niet wegneemt dat de bezitter aansprakelijk is. Wel kan diens vergoedingsplicht worden verminderd doordat er sprake is van eigen schuld.
Bron: Redactie Riskworld, aansprakelijkheid.nl, judex.nl