Quantum computing wordt doorgaans weggezet als een ontwikkeling die pas over tien jaar relevant wordt. Voor wie verantwoordelijk is voor informatiebeveiliging en de bescherming van persoonsgegevens klopt dat beeld niet. De blootstelling begint namelijk niet op Q-day, de dag dat de eerste quantumcomputer draait. Die begint vandaag, bij elke byte gevoelige data die over een versleutelde verbinding wordt verstuurd. Dit artikel legt uit waarom we nu al aan het quantumrisico worden blootgesteld, wat er in de normenkaders is veranderd en welke stappen jij als risicomanager of compliance officer concreet kan zetten. Omdat in dit artikel nogal wat technische termen voorbijkomen is ook een verklarende begrippenlijst toegevoegd.
Stel, je moet een complex doolhof doorlopen en gebruikt een computer om de juiste route te vinden.
Een klassieke computer test routes in een doolhof één voor één, wat lang kan duren. Dit komt omdat de klassieke computer met bits rekent: elke bit heeft de waarde van 0 of 1. Verschillende bits hebben geen invloed op elkaars toestand.
Een quantumcomputer werkt fundamenteel anders. Een quantumcomputer gebruikt geen bits, maar qubits. Deze kunnen tegelijkertijd de waarde 0 en 1 aannemen. Daarnaast kunnen qubits via verstrengeling (entanglement) elkaars toestand beïnvloeden. Dit houdt in dat de quantumcomputer niet alle mogelijke routes één voor één hoeft te doorlopen, maar tegelijkertijd kan doorzoeken.
Stel je voor dat het doolhof zo immens complex is, dat een klassieke supercomputer duizenden jaren nodig heeft om alle mogelijke routes te doorzoeken, omdat er nu eenmaal zoveel mogelijkheden zijn. Een quantumcomputer kan alle routes tegelijkertijd doorzoeken, en daarom in enkele seconden de juiste route vinden.
Deze metafoor maakt duidelijk dat een quantumcomputer bepaalde wiskundige problemen kan aanpakken die voor klassieke computers praktisch onoplosbaar zijn. Precies die “onoplosbaarheid” is het fundament onder onze huidige cryptografie, oftewel versleuteling. Dat betekent niet dat elke beveiliging direct verdwijnt, maar wel dat bepaalde vormen van versleuteling waarop internet, certificaten en digitale handtekeningen vandaag vertrouwen uiteindelijk kwetsbaar worden.
Voor de risicomanager is de nuance belangrijker dan de natuurkunde: niet alle cryptografie breekt onder het geweld van quantum, en niet in dezelfde mate. De twee quantumalgoritmen die het verschil maken zijn dat van Shor, dat het ontbinden in priemfactoren en het discrete-logaritmeprobleem oplost, en dat van Grover, dat zoekopdrachten versnelt.[1]
|
Type cryptografie |
Waar u het tegenkomt |
Impact quantumcomputer |
|
Asymmetrisch (RSA, Diffie-Hellman, ECC) |
TLS/https, VPN, PKI en certificaten, digitale handtekeningen, code signing, DigiD- en eIDAS-ketens |
Fundamenteel gebroken (door algoritme van Shor). Volledige vervanging nodig. |
|
Symmetrisch (AES) |
Versleuteling van databases, backups, schijven, berichten |
Effectieve sleutelsterkte halveert (door Grover). AES-256 blijft toereikend; AES-128 uitfaseren. |
|
Hashfuncties (SHA-2, SHA-3) |
Integriteitscontroles, wachtwoordopslag, blockchain |
Beperkte verzwakking. Langere hashwaarden volstaan. |
De conclusie is tegelijkertijd geruststellender én ongemakkelijker dan krantenkoppen suggereren. De huidige databaseversleuteling blijft grotendeels overeind. Maar alles wat met sleuteluitwisseling en identiteit te maken heeft (https, VPN, certificaten, digitale handtekeningen) moet worden vervangen. Dat is precies de laag waarop het vertrouwen in digitale dienstverlening rust.
Je zou kunnen denken dat migreren pas nodig is als de quantumcomputer er bijna is. Dat is niet zo, en de reden staat bij cyberexperts bekend als “harvest now, decrypt later” (ook wel “store now, decrypt later”). Gegevens die vandaag veilig lijken, kunnen nu al worden onderschept en opgeslagen – zij het in versleutelde toestand. Zodra krachtige quantumcomputers beschikbaar komen, kunnen die historische gegevens mogelijk alsnog worden ontsleuteld. De blootstelling ontstaat daardoor vandaag, terwijl de schade zich pas jaren later manifesteert. Vanuit risicoperspectief is quantum computing daarom geen toekomstscenario meer, maar een actuele uitdaging. Kwaadwillenden, in de praktijk vooral statelijke actoren met langetermijnbudgetten, onderscheppen en bewaren nu al versleuteld verkeer, in de verwachting het later te kunnen ontsleutelen.[2]
Een concreet voorbeeld. Een burger of klant voert gegevens in via een webformulier op een website die gebruikmaakt van een beveiligde HTTPS-verbinding, herkenbaar aan het slotpictogram in de adresbalk van de browser. De gegevensuitwisseling tussen de client en de webserver wordt hierbij versleuteld via TLS (Transport Layer Security), waardoor de vertrouwelijkheid en integriteit van de communicatie worden beschermd. Iedereen vertrouwt erop dat dit veilig is. Wie dat verkeer vandaag onderschept en wegschrijft, kan het over tien jaar alsnog lezen: het BSN, de medische indicatie, de schuldpositie. Je merkt daar niets van. Er is geen alarm, geen logregel, geen incident.
Dat maakt de quantumdreiging uniek vanuit risicomanagementperspectief: het moment van blootstelling ligt in het verleden, terwijl de schade zich pas in de toekomst materialiseert. Klassieke risicomodellen die uitgaan van een herkenbaar incident op moment ‘t’ falen hier. Er is geen detectie, geen incident response en geen herstel. Versleutelde data die het pand uit is, krijg je niet terug.
De rekensom die dit hanteerbaar maakt is die van Michele Mosca: X + Y > Z. Als X (hoe lang uw data vertrouwelijk moet blijven) plus Y (hoe lang uw migratie duurt) groter is dan Z (de tijd tot een cryptografisch relevante quantumcomputer), dan ben je nu al te laat.[3] Voor pensioendossiers, hypotheekdossiers, medische gegevens en strafrechtelijke persoonsgegevens is X al snel tien tot dertig jaar. Grootschalige cryptomigraties kosten historisch vijf tot tien jaar. En Z is korter dan velen aannemen: volgens de AIVD kan Q-Day (de dag waarop quantumcomputers hedendaagse cryptografie kunnen kraken) al in 2030 aanbreken.[4] Zelfs bij een ruime schatting van Z klopt de som voor veel organisaties niet.
Tot voor kort was “er zijn nog geen standaarden” een verdedigbaar argument om te wachten. Ook dat argument is vervallen:
Voor jou als risicomanager of compliance officer is dit de kern: de “stand van de techniek” is verschoven. Wat in 2023 misschien nog een redelijke technische keuze was, is nu al een aantoonbaar achterhaalde.
Quantumcomputing is niet langer een technisch vraagstuk voor IT-specialisten. De kern van het quantumrisico zit niet in de techniek, maar in de bestuurlijke consequenties. Organisaties worden vandaag al blootgesteld aan een risico dat pas jaren later materialiseert. Besluitvorming moet plaatsvinden terwijl de exacte datum van Q-Day onbekend is.
Daarmee lijkt het risico sterk op andere strategische risico's zoals klimaatverandering, operationele weerbaarheid en cyberdreigingen. De vraag is niet of de organisatie vandaag geraakt wordt, maar of zij tijdig voorbereid is wanneer de dreiging werkelijkheid wordt. Voor de risicomanager verschuift de aandacht daarom van incidentmanagement naar aantoonbare weerbaarheid, governance, risicobeoordeling en beheersing.
Met name voor financiële instellingen zijn dit herkenbare thema’s: deze vormen namelijk de kern van de Digital Operational Resilience Act (DORA). Met de komst van DORA is er een nieuwe taal ontstaan op het gebied van ICT-risicomanagement. Risicomanagers moeten hun kennis verbreden en verdiepen om zich deze taal eigen te maken en de nieuwe vereisten te begrijpen en toepassen. De opkomst van quantumrisico ligt in het verlengde van die ontwikkeling. Quantumrisico raakt direct aan de vertrouwelijkheid van gegevens en is daarmee een nieuw soort ICT-risico.
Dit brengt eveneens een nieuwe taal en aanvullende kennisvereisten met zich mee. Desondanks is het geen losstaand risicodomein, en past de beheersing binnen bestaande ICT-risicobeheersingskaders. Concreet betekent dit voor de risicomanager dat samenwerking met de Chief Information Security Officer (CISO) noodzakelijk is. De CISO is immers de ICT-risicospecialist en beheerst de taal van het domein.
Dat quantumdreiging geen los ICT-onderwerp is, wordt verder duidelijk wanneer het risico wordt bezien vanuit de bestaande verplichtingen:
Het is duidelijk dat nietsdoen geen optie is. Gelukkig bieden de ontwikkelingen rondom quantum computing ook handelingsperspectief. Inmiddels zijn er technische standaarden vastgesteld die richting geven aan post quantum informatiebeveiliging. Daarnaast biedt de huidige wet- en regelgeving ruimte om quantumrisico te beheersen aan de hand van bestaande raamwerken. De volgende zeven stappen bieden gezamenlijk een concreet handelingsperspectief:
De bovenstaande zeven stappen bieden een goed begin om quantumrisico te beheersen. De zeven stappen kunnen echter ook verzanden in misstappen, wanneer de onderstaande drie valkuilen niet worden vermeden:
De aard van quantumrisico is nu bekend, en het is duidelijk welke stappen genomen moeten worden om dit te beheersen. Daarnaast zijn de grootste valkuilen in zicht. Desondanks kan het moeilijk zijn om een concreet antwoord te geven op de vraag wat quantumrisico nu echt betekent voor de organisatie. Het beantwoorden van de volgende drie vragen kan helpen om de blootstelling aan en beheersing van het quantumrisico inzichtelijk te maken:
Quantum computing is geen geïsoleerd technologisch risico, maar een strategische uitdaging voor de fundamenten van digitale veiligheid. De boodschap voor risicomanagers en compliance officers is helder: wacht niet op zekerheid over de datum. De blootstelling loopt al, de standaarden bestaan, de Europese deadlines staan vast en de migratie kost jaren. Het urgentiegevoel zit niet in de vraag wanneer Q-Day precies plaatsvindt. De urgentie zit in het feit dat een organisatie jaren nodig heeft om cryptografie te vervangen, terwijl de blootstelling vandaag al ontstaat. Organisaties die wachten op zekerheid over Q-Day verdoen hun voorbereidingstijd, nog voordat de dreiging zich daadwerkelijk manifesteert.
Wat kunt je de komende drie maanden doen? Agendeer het onderwerp in het risicocomité en benoem een eigenaar. Start de cryptografische inventarisatie, al is het maar voor je tien meest gevoelige gegevensstromen. Neem een PQC-eis op in de eerstvolgende aanbesteding en in het volgende contract dat je verlengt. En schoon je archieven. Deze bescherming vergt geen quantumcomputer, enkel besluitvaardigheid.
Vakinhoudelijke begrippen worden hieronder toegelicht. De begrippen zijn gerangschikt op volgorde van eerste verschijning in dit artikel.
Quantumcomputer
Computer die gebruikmaakt van quantummechanische eigenschappen om bepaalde berekeningen veel sneller uit te voeren dan klassieke computers.
Qubit
De basiseenheid van informatie in een quantumcomputer.
Superpositie
Eigenschap waarbij een qubit meerdere toestanden tegelijkertijd kan vertegenwoordigen.
Verstrengeling (Entanglement)
Quantummechanisch verschijnsel waarbij qubits onderling afhankelijk zijn.
PQC (Post-Quantum Cryptography)
Cryptografische algoritmen die bestand moeten zijn tegen aanvallen van quantumcomputers.
Crypto-agility
Het vermogen om cryptografische algoritmen relatief eenvoudig te vervangen wanneer nieuwe standaarden noodzakelijk worden.
CBOM (Cryptographic Bill of Materials)
Overzicht van alle gebruikte cryptografie, certificaten, sleutels en afhankelijkheden binnen een organisatie.
Harvest Now, Decrypt Later
Scenario waarbij versleutelde gegevens vandaag worden onderschept en opgeslagen om deze later met behulp van quantumcomputers te ontsleutelen.
Q-Day
Het moment waarop een quantumcomputer bestaande cryptografie praktisch kan kraken.
RSA
Veelgebruikte asymmetrische cryptografische methode voor sleuteluitwisseling en digitale handtekeningen.
ECC (Elliptic Curve Cryptography)
Cryptografische techniek die momenteel breed wordt ingezet voor beveiligde communicatie en digitale identiteiten.
AES
Veelgebruikte standaard voor symmetrische versleuteling van gegevens. AES-128 betreft een 128-bit sleutel met 10 verwerkingsronden, terwijl AES-256 een 256-bit sleutel met 14 ronden betreft.
Hashwaarde
Een unieke, digitale vingerafdruk van een stuk data, zoals een bestand of een wachtwoord, gemaakt door een wiskundig algoritme.
ML-KEM
Door NIST gestandaardiseerd post-quantum algoritme voor sleuteluitwisseling.
ML-DSA
Door NIST gestandaardiseerd post-quantum algoritme voor digitale handtekeningen.
QKD (Quantum Key Distribution)
Techniek voor sleuteluitwisseling via quantummechanica; geen vervanging voor post-quantumcryptografie.
DORA (Digital Operational Resilience Act)
Europese verordening voor digitale operationele weerbaarheid van financiële instellingen.
NIS2
Europese richtlijn voor cyberbeveiliging en weerbaarheid van essentiële en belangrijke organisaties.
eIDAS
Europees kader voor digitale identificatie, vertrouwensdiensten en digitale handtekeningen.
[1] P.W.. Shor, “Algorithms for quantum computation: discrete logarithms and factoring”, Proceedings 35th Annual Symposium on Foundations of Computer Science, IEEE, 1994; L.K. Grover, “A fast quantum mechanical algorithm for database search”, Proceedings of the 28th Annual ACM Symposium on Theory of Computing, 1996.
[2] Nationaal Cyber Security Centrum, “Wat is quantumveilige cryptografie?”, ncsc.nl/quantumveilige-cryptografie. Het NCSC hanteert de term “store now, decrypt later”; internationaal wordt ook “harvest now, decrypt later” gebruikt.
[3] M. Mosca, “Cybersecurity in an era with quantum computers: will we be ready?”, IEEE Security & Privacy, vol. 16 nr. 5, 2018, p. 38-41.
[4] Algemene Rekenkamer, Focus op quantum bij de rijksoverheid, 4 februari 2026, p. 5. De Rekenkamer baseert de inschatting van Q-Day op opgave van de AIVD.
[5] Verordening (EU) nr. 910/2014 (eIDAS) en Archiefwet 1995. Zie ook ETSI TS 119 312 over cryptografische suites voor elektronische handtekeningen en de daarin opgenomen aanbevelingen over hertekening en tijdstempeling.
© Copyright 2014 - 2026 Riskworld | Alle rechten voorbehouden | Privacy en veiligheid | Cookies | Disclaimer | Sitemap