De temperatuur stijgt, de voorspelbaarheid daalt

Van klimaatverschijnsel naar systeemrisico

Eind mei 2026 werd Europa getroffen door een uitzonderlijk vroege hittegolf. In delen van West-Europa lagen de temperaturen meer dan 10 graden boven normaal, met lokale uitschieters tot 15 graden boven het seizoensgemiddelde. En ook in het verdere verloop van 2026 sneuvelden al meerdere hitterecords. Opvallend is niet alleen de warmte zelf, maar vooral de snelheid waarmee een fysiek klimaatverschijnsel zich vertaalt naar economische en financiële gevolgen.

Extreme hitte raakt tegelijkertijd gezondheidszorg, infrastructuur, energievoorziening, arbeidsmarkt en bedrijfscontinuïteit. Daardoor gaat het niet langer uitsluitend om een fysiek risico, maar om een systeemrisico dat zich via verschillende kanalen door economie en samenleving verspreidt.

Het lijkt daarmee op eerste gezicht vooral een vraagstuk voor onderzoekers en beleidsmakers bij overheden. Maar schijn bedriegt. De maatschappelijke gevolgen van extreme hitte zijn zichtbaar, maar ook organisaties merken de gevolgen steeds directer.

Waarom het nu al om actie vraagt, van iedereen

Zorgorganisaties krijgen bijvoorbeeld te maken met een grotere zorgvraag, terwijl de eigen operationele belastbaarheid onder druk kan komen te staan. Tegelijkertijd nemen de kwetsbaarheden in infrastructuur toe, ontstaan pieken in energieverbruik en kunnen economische activiteiten worden verstoord.

De Europese hittegolf van 2025 liet zien hoe dergelijke effecten zich gelijktijdig kunnen voordoen. Door de grote vraag naar koeling nam de druk op energiesystemen toe en moest in Zwitserland zelfs een kernreactor tijdelijk worden stilgelegd[1].

Uiteindelijk heeft iedere organisatie een bepaalde blootstelling aan risico’s die samenhangen met uitzonderlijk hoge temperaturen. Voor bestuurders en risicomanagers is vooral de samenloop van risico's en het directe effect op de eigen organisatie relevant. Wat begint als een periode van extreem weer, kan leiden tot een combinatie van hogere operationele kosten, economische schade, verstoringen in dienstverlening en druk op financiële resultaten.

Juist deze onderlinge afhankelijkheden zorgen voor een moeilijk te voorspellen impact voorbij de korte termijn. Voor organisaties zit de uitdaging daarom niet zozeer in het modelleren van afzonderlijke klimaatgebeurtenissen, maar in het begrijpen hoe verschillende risico's elkaar kunnen versterken en gelijktijdig materialiseren. En om dan met name de eigen (kritieke) processen als uitgangspunt te nemen: hoe kwetsbaar zijn deze in tijden van extreme hitte, ook gelet op afhankelijkheden van andere partijen waarmee de organisatie in een organisatorisch ecosysteem zit?

Prognoses zijn uiteindelijk prognoses. De exacte temperatuur in 2040 of 2050 kent niemand.

Wat organisaties wél weten, is dat uitval van kritieke voorzieningen vandaag al grote gevolgen kan hebben. De relevante vraag die gesteld moet worden is daarom hoe de organisatie wordt geraakt wanneer een realistisch scenario zich voordoet en of zij daarop voldoende is voorbereid.

En hoe pak je dat dan aan?

Dat vraagt om een verschuiving van algemene beschouwing naar concrete scenario’s. Niet: wat betekent één procent minder arbeidsproductiviteit voor de Europese economie? Maar: wat betekent een hittegolf voor onze eigen organisatie? Welke processen komen onder druk te staan? Welke voorzieningen zijn kritisch? Wat gebeurt er als de koeling uitvalt, personeel uitvalt of de energievraag piekt?

Voor een ziekenhuis kan dat betekenen dat operatiekamers minder beschikbaar zijn, medicatie gekoeld moet blijven en kwetsbare patiënten extra risico lopen. Voor een verzekeraar kan een hittegolf leiden tot operationele verstoringen, hogere schadelasten, uitval van leveranciers of overwachte druk op de dienstverlening. De relevante vraag is niet of deze scenario’s exact zo zullen plaatsvinden, maar of de organisatie voldoende inzicht heeft in de mogelijke gevolgen wanneer ze zich voordoen.

Van impactanalyse naar bestuurlijke verantwoordelijkheid

Klimaatrisico’s zijn niet enkel een kwestie van duurzaamheid. Ze raken direct aan operationele weerbaarheid, kapitaalpositie en financiële stabiliteit van organisaties. De combinatie van fysieke schade, financiële onzekerheid en operationele gevolgen die uiteindelijk (in samenhang) strategische impact kunnen hebben, maken het nadrukkelijk tot een bestuursvraagstuk.

Voor bijvoorbeeld verzekeraars geldt dat in het bijzonder bij ORSA-processen, kapitaalplanning en strategische besluitvorming. Voor ziekenhuizen vertaalt dit zich naar vraagstukken rond zorgcontinuïteit, capaciteit, vastgoed, kritieke infrastructuur en de weerbaarheid van processen tijdens perioden van extreme hitte of andere klimaatgebeurtenissen.  

Governance verschuift daardoor van impactanalyse op operationeel niveau naar expliciete bestuurlijke keuzes over welke onzekerheden acceptabel zijn binnen de risicobereidheid van de organisatie. Transparantie over aannames, scenario's, indicatoren en beperkingen wordt steeds belangrijker richting toezichthouders, aandeelhouders en andere stakeholders.

Vragen voor bestuurders en risicomanagers

Bestuurders en risicomanagers doen er goed aan zichzelf regelmatig de volgende vragen te stellen:

• Welke processen binnen onze organisatie worden kritisch kwetsbaar boven bepaalde temperatuurgrenzen?
• Welke voorzieningen, systemen of locaties zijn essentieel voor onze continuïteit en hoe gevoelig zijn deze voor extreme hitte?
• Welke risico’s kunnen gelijktijdig optreden en elkaar versterken binnen onze organisatie, keten of omgeving?
• Wat zijn de gevolgen wanneer kritieke voorzieningen zoals koeling, energievoorziening, ICT of personeelscapaciteit tijdelijk uitvallen?
• Zijn de scenario’s waarop onze risicoanalyses gebaseerd zijn voldoende realistisch en concreet voor onze eigen organisatiecontext?
• Welke aannames binnen onze risico-, waarderings- en strategische besluitvorming zouden te optimistisch kunnen blijken wanneer meerdere verstoringen tegelijkertijd optreden?

• Hebben wij voldoende inzicht in de operationele, financiële en maatschappelijke gevolgen van een plausibel maar extreem scenario?

Deze vragen leveren vaak meer inzicht op dan historische data alleen. Klimaatgerelateerde risico's laten zich immers steeds minder vangen in traditionele waarschijnlijkheidsmodellen. Juist het expliciet maken van aannames, afhankelijkheden en kwetsbaarheden helpt organisaties om beter voorbereid te zijn op een toekomst waarin extremen vaker voorkomen en sterker met elkaar samenhangen.

Handelingsperspectief voor bestuurders en risicoprofessionals

Hoewel onzekerheid een blijvend kenmerk van klimaatrisico zal zijn, kunnen organisaties hun weerbaarheid vergroten door risico’s expliciet te vertalen naar hun eigen context en besluitvorming. Deze benadering sluit aan bij de geactualiseerde DNB Gids voor de beheersing van klimaat- en natuurrisico’s (2025), waarin klimaat- en natuurrisico’s nadrukkelijk worden gekoppeld aan strategie, governance, risicobeheersing en informatievoorziening. DNB benadrukt daarbij dat organisaties deze risico’s niet als een afzonderlijk duurzaamheidsthema moeten behandelen, maar als risico’s die kunnen doorwerken in de kernprocessen van de organisatie.

Voor bestuurders en risicoprofessionals ligt hierin ook een kans. Organisaties hoeven niet te wachten op meer zekerheid over toekomstige ontwikkelingen. Juist door nu al te werken met realistische scenario’s ontstaat inzicht in kwetsbaarheden, afhankelijkheden en mogelijke gevolgen voor de eigen organisatie. Dat biedt een concreet handelingsperspectief. Doe daar als risicoprofessional of bestuurder je voordeel mee.

• Herijk de aannames die worden gebruikt in scenarioanalyses, risicobeoordelingen en strategische plannen. De vraag is niet of klimaatrisico wordt meegenomen, maar of gehanteerde aannames nog houdbaar zijn wanneer extremen vaker voorkomen en meerdere risico's tegelijk optreden.
• Werk met realistische scenario’s die aansluiten bij de eigen organisatie. Niet alleen: wat gebeurt er in de economie? Maar vooral: wat betekent een hittegolf, stroomuitval of verstoring van kritieke infrastructuur voor onze processen?
• Breng expliciet in kaart waar accumulatierisico's kunnen ontstaan. Juist de combinatie van operationele verstoringen, financiële effecten, capaciteitsproblemen en afhankelijkheden van derden kan leiden tot onverwachte kwetsbaarheden.
• Versterk dataverzameling en monitoring, met aandacht voor lokale verschillen, sectorspecifieke effecten en onderlinge afhankelijkheden tussen klimaatrisico's.
• Inventariseer welke processen, voorzieningen en leveranciers kritisch zijn voor de continuïteit van de organisatie.
• Oefen periodiek met scenario’s waarin meerdere verstoringen gelijktijdig optreden, zodat duidelijk wordt welke maatregelen daadwerkelijk effectief ingezet kunnen worden.
• Werk samen met publieke partijen, toezichthouders en ketenpartners om beter inzicht te krijgen in systeemrisico's en maatschappelijke gevolgen.

Conclusie

Extreme hitte staat niet op zichzelf. Het is een voorbeeld van hoe fysieke klimaatrisico's kunnen uitgroeien tot systeemrisico's die gelijktijdig doorwerken in economie, samenleving en financiële markten. Juist die samenhang maakt klimaatgerelateerde risico’s steeds minder voorspelbaar en steeds meer een vraagstuk van organisatiebrede weerbaarheid.

Voor bestuurders en risicoprofessionals ligt de uitdaging daarom niet primair in het voorspellen van de toekomst. Prognoses blijven immers onzeker. Veel relevanter is inzicht krijgen in hoe realistische scenario's doorwerken in de eigen organisatie en welke kwetsbaarheden daarbij zichtbaar worden.

De relevante vraag is niet hoeveel graden warmer het in 2040 of 2050 wordt. De relevante vraag is wat er gebeurt wanneer een plausibel scenario zich morgen voordoet. Welke processen komen onder druk te staan? Welke afhankelijkheden blijken kritisch? En welke gevolgen heeft dat voor de continuïteit van de organisatie?

Organisaties hebben weinig invloed op het klimaat zelf, maar wel op hun voorbereiding. Effectief risicomanagement begint daarom niet bij abstracte prognoses of macro-economische verwachtingen, maar bij het concreet doorvertalen van risico's naar de eigen organisatiecontext. Juist dan wordt zichtbaar of risico's vandaag werkelijk op waarde worden geschat en of de organisatie voldoende is voorbereid op een toekomst waarin verstoringen vaker optreden en elkaar steeds sterker kunnen beïnvloeden.

[1] European Insurance and Occupational Pensions Authority. (2025, 19 september). European supervisors tell financial institutions to stay alert to stability risks in uncertain and volatile times. https://www.eiopa.europa.eu/european-supervisors-tell-financial-institutions-stay-alert-stability-risks-uncertain-and-volatile-2025-09-19_en