Het begin van een nieuw jaar is het moment voor risicomanagers om vooruit te kijken naar de komende jaren en te extrapoleren en speculeren over wat komen gaat. Zo publiceerde wij recent een vooruitblik met nadruk op innovatie en economische groei voor Nederland en Europa. Ook deze maand is het jaarlijkse Global Risks Report van het World Economic Forum (WEF) uitgebracht. In dit rapport, op basis van een breed uitgezette enquête met ruim 1300 respondenten, worden de globale risico’s waar de meeste dreiging van uitgaat op een rij gezet.
Interessant genoeg geeft deze enquête een heel ander beeld dan het eerder gepubliceerde Risk in Focus rapport van de ECIIA (European Confederation of Institutes of Internal Auditing). Dat eerdere rapport gebaseerd op een enquête verspreid naar auditors in Europa plaatst al jaren cybersecurity op nummer één, maar het Global Risks Report is bedoeld om verder en breder te kijken. Waar specifiek Europese auditors een focus hebben op risicocategorieën met gevolgen voor Europese bedrijven en organisaties, wordt voor dit rapport gevraagd welke risico’s het meest waarschijnlijk een ‘materiële crisis op globale schaal’ zullen veroorzaken. In die zin is het niet verassend dat Geoeconomic confrontation en State-based armed conflict met stip bovenaan de resulterende lijst staan.
De handelstarieven die vanuit Amerika opgelegd zijn aan de rest van de wereld, maar vooral aan China, zijn een concreet voorbeeld van de manier waarop geo-economische confrontaties grote schokken kunnen veroorzaken in de markt en gevolgen hebben voor bedrijven binnen en buiten de betrokken grootmachten. In deze confrontaties is de pen van de president het machtigste wapen. Als internationaal economisch beleid wordt ingezet om druk uit te oefenen op andere naties zal een impuls om zelfredzaamheid te realiseren gevoeld worden. De scherpe stijging van deze risicocategorie in de afgelopen jaren heeft ertoe geleid dat de WEF de komende tien jaar de Age of Competition is gaan noemen. 68% van respondenten beschrijft het wereldwijde politieke landschap als een ‘multipolaire of gefragmenteerde orde waarin middelgrote en grote machten regionale regels en normen betwisten, vaststellen en handhaven’[1]. Met ‘competitie’ wordt in deze context dan ook niet de competitie tussen bedrijven bedoelt die een onderdeel vormt van de status quo van de vrije markteconomie, maar competitie tussen overheden. De machtsstrijd tussen China en de VS wordt vooralsnog grotendeels gestreden om marktaandelen en technologie, daarom is Nvidia bijvoorbeeld verboden om hun meest geavanceerde AI-chips aan China te verkopen. Naarmate deze strijd escaleert worden de middelen die gebruikt worden drastischer, met steeds grotere gevolgen voor bedrijven en voor de rest van de wereld. Ondertussen dreigt Europa, zoals werd belicht in ons vorige artikel, zo ver achterop te raken dat ze eenzijdig afhankelijk wordt van China en Amerika en daarmee overgegeven aan de grillen van hun confrontatie.
Zelfredzaamheid wordt voor iedereen belangrijker in het tijdperk van competitie. Het risico van vendor lock-in, waarbij je als afnemer een product waar je onderneming van afhankelijk is exclusief bij één leverancier vandaan haalt, wordt hiermee ernstiger. Dit geld met name als deze leverancier zich in een land bevindt dat betrokken is bij de confrontaties of spanningen die momenteel spelen zoals Rusland en de VS of India en Pakistan maar ook bijvoorbeeld Taiwan en Zuid-Amerikaanse landen. In een recent NOS artikel wordt geschreven dat Nederland aan een Amerikaans tech-infuus hangt. Onze achterstand op het gebied van cloud-diensten zorgt ervoor dat het marktaandeel van Amerikaanse tech-bedrijven alleen maar groeit. Het ziet ernaar uit dat zelfs de DigiD gegevens binnenkort op Amerikaanse servers terecht zullen komen.
Het wordt steeds belangrijker om zoveel mogelijk leveranciers te zoeken binnen Nederland en Europa of met andere landen waar duurzame bondgenootschappen mee gesloten kunnen worden. Dat wil zeggen dat er geen sprake is van eenzijdige afhankelijkheid, een duurzaam bondgenootschap is voordelig voor beide partijen. In een tijdperk van competitie zal het belang van dit soort pragmatische, gebalanceerde bondgenootschappen toenemen. De manieren waarop Nederland en Europa afhankelijk zijn, zoals van Amerika, moeten beter eerder dan later worden afgebouwd. Een grootschalige transitie naar European Alternatives voor organisaties en overheden moet op korte termijn in gang worden gezet, en er is al meer mogelijk dan je misschien zou denken. Alternatieven voor Amerikaanse Big Tech is te vinden op deze site: https://european-alternatives.eu/
State-based armed conflict stijgt als risicocategorie in de rangschikking naarmate de verhoudingen tussen concurrerende grootmachten harder wordt. De recente aanval op Venezuela vanuit de VS vormt een escalatie die niet is weergegeven in het rapport. Het roept gelijk vragen op over andere dreigingen zoals de spanning tussen China en Taiwan en wat Amerika precies gaat doen met Groenland. In het nieuws werden gelijk de correspondenten in China ingezet om daar de reacties te peilen op de plotselinge agressie van de VS – verontwaardiging en afgunst alom. Toch wordt op de korte termijn horizon van twee jaar dit risico kleiner geacht dan het nu is, en wordt het ingehaald door misinformatie en disinformatie, polarisatie en extreme weersomstandigheden. Geo-economische confrontatie blijft over twee jaar op nummer één maar zakt op een termijn van tien jaar helemaal naar de 19e plek. Deze verschuiving schept het beeld dat sociale en geopolitieke risico’s binnen een horizon van twee jaar zullen pieken en vervolgens naar de achtergrond verdwijnen.
Op de lange termijn is te zien dat, net als voorgaande jaren, de top tien gedomineerd wordt door milieurisico’s. Extreme weersomstandigheden, verlies van biodiversiteit en instorting van ecosystemen, en kritieke omslag van natuurlijke systemen vormen de top drie over tien jaar, met daarnaast tekorten aan natuurlijke hulpbronnen op nummer zes en vervuiling op nummer tien. Geopolitieke risico’s zijn hier uit de top tien verdwenen, met gewapend conflict tussen staten het hoogst op nummer 12. Dit contrast signaleert een uitdaging voor risicomanagement. Hoe kan je ervoor zorgen dat de korte-termijn risico’s genoeg aandacht krijgen zonder dat de lange-termijn klimaatadaptatie te veel vertraging oploopt?
De toespraken in Davos op het WEF staan allen in het teken van geopolitieke verschuiving richting een nieuwe wereldorde en van een oproep om niet geleid te worden door nostalgie en een afkeer voor confrontatie. Ondertussen heeft Trump na een overleg met NAVO secretaris-generaal Mark Rutte op 21 januari aangegeven dat er een overeenkomst is gesloten vis-a-vis Groenland die gunstig is voor NAVO en de VS. Vragen over de inlijving van Groenland kunnen momenteel nog niet worden beantwoord, laat Rutte weten in een interview, hun overleg en de resulterende overeenkomst was gewijd aan het verdedigen van Groenland tegen China en Rusland. De VS zal samen met NAVO landen in de buurt van Groenland en met Denemarken een plan maken om het arctische gebied beter te verdedigen.
Het lijkt Rutte gelukt te zijn om de situatie voor nu te de-escaleren, maar de toon van de toespraken van verschillende wereldleiders waaronder EU president Ursula von der Leyen en president Mark Carney van Canada waren minder gericht op het vasthouden aan de huidige wereldorde. Carney in het bijzonder gaf een speech die kan worden opgevat als een voorbereiding op een nieuwe wereldorde. Hij riep middelgrote machten zoals Canada op om afscheid te nemen van Amerikaanse hegemonie, en om nieuwe pragmatische bondgenootschappen te smeden zonder rouwig te zijn over de oude. Daarbij citeerde hij vermoedelijk onbewust Peter Wennink uit zijn verslag over de Nederlandse economie: ‘Als je als middelgrote macht niet aan tafel zit, sta je op het menu.’
Alleen de tijd zal leren of de nieuwe wereldorde waar Carney en Von der Leyen op willen koersen op een beheerste manier kan aanbreken. Ondertussen is het voor organisaties in Europa en andere middelgrote economieën noodzakelijker dan ooit om uiteenlopende geopolitieke scenario’s expliciet onderdeel te maken van risicomanagement. Mark Carney’s toonaangevende speech roept landen in heldere taal op om de werkelijkheid onder ogen te zien en hem te durven benoemen – dat advies kan ook van waarde zijn aan de bestuurstafel.
In Nederland staat geo-economische confrontatie op de tweede plaats na misinformatie en disinformatie, met maatschappelijke polarisatie op nummer vier en cyberonveiligheid op nummer vijf. Hoewel misinformatie en disinformatie gecategoriseerd wordt als een technologisch risico staat het in nauw verband met maatschappelijke risico’s zoals polarisatie en in mindere mate ongelijkheid. In het geval van polarisatie is het een verband dat twee kanten opgaat, waarmee het twee risicocategorieën zijn die elkaar op een gevaarlijke manier kunnen versterken. Het enige economische risico in de top vijf voor Nederland is tekorten aan arbeid en talent, nauw verbonden aan de dalende arbeidsproductiviteitsgroei waar Peter Wennink op wees in zijn rapport.
Nederland heeft veel te verliezen in het geval van verdere escalatie van geopolitieke spanningen. Waar vele andere Europese landen zoals Frankrijk en Duitsland zich meer zorgen hebben te maken over directe effecten op het welzijn van burgers en hun kansen op de arbeidsmarkt, komen voor Nederland deze pas na dreiging voor de economie en maatschappelijke orde. Nederland is wellicht sterker afhankelijk van internationale supply-chains en uitbestedingen dan andere landen. Voor risicomanagers betekent dit dat klassieke risicocategorieën steeds minder los van elkaar gezien kunnen worden. Cyberrisico’s zijn niet alleen een IT-vraagstuk, maatschappelijke risico’s niet alleen een HR- of reputatiekwestie, en geopolitiek niet alleen iets voor de overheid. De kernboodschap van het Global Risks Report is dat risico’s elkaar versterken en versnellen.
Belangrijkste take-aways uit het WEF Global Risks Report
[1] WEF Global Risks Report p. 12
© Copyright 2014 - 2026 Riskworld | Alle rechten voorbehouden | Privacy en veiligheid | Cookies | Disclaimer | Sitemap